Ιστορία

Η Χίμαιρα, η αρχαία πόλη από όπου πήρε το όνομα της η Χιμάρα, υπήρξε μια από τις πιο σημαντικές πόλεις της Χαονίας, ενός από τα κράτη της αρχαίας Ηπείρου που άρχιζε από τα νότια της Αυλώνας και έφθανε προς νότο μέχρι τον ποταμό Καλαμά. Οι Χάονες θεωρούνται σαν το αρχαιότερο από τα δεκατέσσερα ηπειρωτικά φύλα. Άλλες πόλεις της αρχαίας Χαονίας ήσαν το Ωρικόν, Παλαίστη, Μαιάνδρεια, Φοινίκη, Βουθρωτό, Αντιγόνεια, κ.α. Σήμερα περιοχή Χιμάρας θεωρείται η περιοχή από το βόρειο τμήμα των Ακροκεραυνίων μέχρι Β.Δ. του Δελβίνου στον ποταμό Καλεσιώτη, ειδικότερα η περιοχή επτά χωριών που κράτησαν αδιάσπαστη την συνείδηση της ιστορικής ελληνικής συνέχειας: Χιμάρα, Δρυμάδες, Παλάσα (τα οποία παραμένουν ελληνόφωνα), Βούνο, Πήλιουρι, Κηπαρό και Κούδεσι.

Το όνομα της Χίμαιρας προέρχεται από το μυθικό τέρας την Χίμαιρα, που εφόνευσε ο Βελλεροφόντης με τη βοήθεια της θεάς Αθηνάς, αργότερα το όνομα παρεφθάρη σε Χιμάρα, στα δε τελευταία Βυζαντινά χρόνια εμφανίζεται η γραφή Χειμάρρα όταν η ετυμολογία του ονόματος είχε εσφαλμένα αποδοθεί ότι προερχόταν από το χείμαρρο. Έτσι, και οι δυο γραφές λοιπόν, ΧΙΜΑΡΑ και ΧΕΙΜΑΡΡΑ, θα πρέπει να θεωρούνται σωστές.

Στην Παλαία Χιμάρα, στο Κάστρο συνυπάρχουν μνημεία και αρχιτεκτονικά στοιχεία που καλύπτουν διαχρονικά μια ασταμάτητη παρουσία άνω των 3000 ετών, σε μερικά σημεία το κατώτερο και παλαιότερο τμήμα των τειχών αποτελείται από εξαιρετικά επιμελώς τετραγωνισμένους μονόλιθους που ανάγονται στη 2η χιλιετία π.χ. Το δε ερειπωμένο σήμερα επισκοπικό μέγαρο είναι χτισμένο πάνω στα ερείπια ναού του Απόλλωνα, εκεί βρέθηκε και η αρχαιοελληνική επιγραφή "ΦΟΙΒΟΣ ΑΠΟΛΛΩΝ ΧΙΜΑΙΡΑΝ ΕΠΟΛΙΣΕΝ", δηλαδή: O Φοίβος Απόλλων ίδρυσε την πόλη της Χίμαιρας.

Όπως γράφει ο Θουκυδίδης, οι Χάονες ήταν ένας λαός αβασίλευτος και ιδιαίτερα μαχητικός όπου κυβερνούσαν δυο άρχοντες που εκλέγοντο κάθε χρόνο και που προήρχοντο από το αρχαίο βασιλικό γένος και τα προνόμια των οποίων είχαν περιορισθεί.

Στη διάρκεια του Μεσσηνιακού πολέμου, τον 7 αιώνα π.Χ. φθάνουν Σπαρτιάτες στη Χιμάρα, κάτι που σηματοδοτεί την έναρξη μιας σχέσης εγγύτητας και συγγένειας ανάμεσα στις δύο αυτές περιοχές. Αυτήν τη σχέση θα τη δούμε πολλές φορές στον ρου της ιστορίας, κάτι που έχει δημιουργήσει μια παράδοση κοινής καταγωγής και πολλά κοινά χαρακτηριστικά. Εξ' άλλου οι λαοί και των δυο περιοχών έχουν κοινή και απώτερη δωρική καταγωγή, πάρα πολλά στοιχεία της αρχαίας δωρικής σώζονται ακόμα στην τοπική διαλεκτό της Χιμάρας μέχρι και σήμερα.

Η Χαονία τον 5ο π.Χ. αιώνα λαμβάνει μέρος στον Πελοποννησιακό πόλεμο, στο πλευρό των Σπαρτιατών όπως και όλη η Ήπειρος με εξαίρεση την Αμβρακία. Τότε εξεστράτευσε με τους άρχοντες της Φώτιο και Νικάνορα εναντίον των Ακαρωάων. Η εκστρατεία απέτυχε και από το σημείο αυτό αρχίζει η παρακμή της Χαονίας και η άνοδος σε ηγέτιδα δύναμη της περιοχής, των Μολοσσών. Αργότερα επί Βασιλιά των Μολοσσών Νεοπτόλεμου δημιουργείται η ομοσπονδία των Ηπειρωτών «Κοινὸν Ἀπειρωτᾶν» με έναν εκ των τριών στρατηγών να είναι Χαών.

Το 1473, με ηγέτη τον περίφημο Βλάση και βενετική υποστήριξη, Χιμαριώτες κυριεύουν το φρούριο του Σοποτού και φθάνουν από τον Αυλώνα ως τη Σαγιάδα. Δυστυχώς προδίδονται από τους Βενετούς που συνάπτουν χωριστή συνθήκη ειρήνης με τους Τούρκους. Το 1481 οι Χιμαριώτες ξεσηκώνονται πάλι υπό τον Κορκόδειλο Κλαδά και τον γιο του Σκεντέρμπεη, Ιωάννη Καστριώτη και με την βοήθεια του βασιλιά της Νεάπολης απελευθερώνονται. Διοικητής στην ελεύθερη Χιμάρα ορίζεται ο Ιωάννης Καστριώτης επιβάλλοντας φόρο υποτέλειας στον Τούρκο διοικητή της Αυλώνας.

Οι Ρωμαίοι αποβιβάζονται και κατακτούν την Ήπειρο, η εκδίκηση τους για τις νίκες του Βασιλιά Πύρρου είναι φοβερή, οι περισσότερες Ηπειρώτικες πόλεις καταστρέφονται και πολλοί Ηπειρώτες πωλούνται δούλοι. Ο Ιουστινιανός θα ανακαινίσει και θα ισχυροποιήσει το φρούριο της Χιμάρας που αναφέρει ο Πλίνιος ήδη από τα ρωμαϊκά χρόνια και δημιουργείται έδρα επισκοπής. Η Χιμάρα γνωρίζει καταστροφή από επιδρομές Σαρακηνών (877) και Βουλγάρων (1034), από Σταυροφόρους και Σέρβους του Στέφανου Κράλλη που την υποτάσσουν το 1346 και τελικά από Αλβανούς και Τούρκους.

Το 1403 ο Κάρολος, βασιλεύς της Νεαπόλεως, αποβιβάζεται στα παράλια της Χιμάρας και απωθεί τους Αλβανούς προς Βορράν. Οι Χιμαριώτες υπό τον άρχοντα και φίλο του μεγάλου Ηγέτη Γεωργίου Καστριώτη- Σκεντέρ-μπέη, Γεώργιο Στρέσιο, συμμετέχουν στην απέλπιδα προσπάθεια να ανακοπεί η οθωμανική πανώλις.

Μετά την πτώση της Κρούγιας η μόνη ελεύθερη και ανυπόταχτη περιοχή σε όλη την Ήπειρο μένει η Χιμάρα, αυτοδιοίκητη κάτω από την προστασία των Ενετών.Καθ’ όλη την Τουρκοκρατία, η Χιμάρα υπήρξε για τη Β. Ήπειρο ό,τι υπήρξε το Σούλι για τη Νότια. Δυστυχώς η παλικαριά των Χιμαριωτών δεν έγινε τόσο γνωστή. Κι ας κράτησε ψηλά το λάβαρο της λευτεριάς για 5 αιώνες. Γιατί εκεί πάνω ο Τούρκος δεν ησύχασε στιγμή. Θα δούμε, πώς τα κινήματα ήταν αδιάκοπα και η ανεξάρτητη Χιμάρα τσάκισε επανειλημμένα τον Αγαρηνό όποτε αποκοτούσε να ζυγώσει τ’ άπαρτα κορφοβούνια της.

Η Χιμάρα θα γνωρίσει 10 χρόνια ελευθερίας πριν υποταχθεί, αβοήθητη απ’ τους Λατίνους, στο τουρκικό ασκέρι πού οδηγούσε ο ίδιος ο σουλτάνος Βαγιαζήτ στα 1492. Πολλά μεσόγεια χωριά άρχισαν να τουρκεύουν. Ένας από τους εξισλαμισμένους με το όνομα Λίαζ Πασάς από την Παλάσσα φθάνει στο αξίωμα του Πασά της Αυλώνας. Mε τη σύμφωνη γνώμη του σουλτάνου Σελήμ άρχισε στα 1518 να πιέζει για γενικό εξισλαμισμό αλλά οι Χιμαριώτες αντιστέκονται απεγνωσμένα. Τελικά επιτυγχάνουν συμβιβαστική συνθήκη ειρήνης αναγνωρίζοντας υπό όρους την Τουρκική επικυριαρχία, αλλά διατηρώντας μια σειρά από εξαιρετικά προνόμια. Τριάντα χωριά της Χιμάρας με Ελληνική εθνική συνείδηση δημιουργούν την Αυτόνομη Συμπολιτεία των Κεραυνίων, αυτοδιοικούμενη, απαλλαγμένη από κάθε είδους φορολογία, από στρατολόγηση, με τοπικό σύστημα δικαιοσύνης, με δικαίωμα οπλοφορίας σ’ όλη την περιοχή της Ηπείρου και δικαίωμα να πλέει με τη δική της σημαία σε κάθε Οθωμανικό λιμάνι.

Αυτά τα προνόμια η Αυτόνομη Συμπολιτεία των Κεραυνίων και η Χιμάρα τα κράτησε για αιώνες. Αυτά διαφύλαξαν και ενίσχυσαν το ανυπόταχτο πνεύμα και την στρατιωτική ικανότητα πού σήμερα όλοι θαυμάζουμε. Παρ΄ όλα τα προνόμια και την ουσιαστική αυτονομία που η Χιμάρα απέκτησε, συνέχισε σε όλη την διάρκεια της Τουρκοκρατίας να αγωνίζεται κατά των Τούρκων. Δεν υπάρχει εξέγερση, πόλεμος, επανάσταση στην οποία η Χιμάρα να αρνήθηκε να πάρει μέρος. Ο αγώνας των Χιμαριωτών αποκτά μυθικές διαστάσεις σ’ όλη την ελληνική χερσόνησο, καθώς όχι μόνο πολεμούσαν για τον τόπο τους αλλά έστελναν και ενισχύσεις στους Ενετούς.

Πρώτη ξεσηκώνεται η Χιμάρα όταν ισπανικές δυνάμεις του βασιλείου της Νεαπόλεως και Γενουάτες εκστρατεύουν το 1532 στην Πελοπόννησο. Στην περίφημη ναυμαχία της Ναυπάκτου (1571) οι Χιμαριώτες προσέφεραν μεγάλες υπηρεσίες στους Χριστιανούς συμμάχους. Αυτή την περίοδο οι μακραίωνοι δεσμοί με τους Ενετούς και το βασίλειο της Νεαπόλεως έγιναν ακόμα στενότεροι. Θέλοντας να ενισχύσουν τη θέση της με τους Ενετούς τους υποσχέθηκαν να μεταφέρουν τη θρησκευτική υποταγή τους στη Ρώμη με μόνο αντάλλαγμα να διατηρήσουν τα Ορθόδοξα Λειτουργικά έθιμά τους στα ελληνικά δεδομένου ότι η πλειοψηφία του πληθυσμού ήταν ελληνική και δεν κατανοούσαν την φραγκική γλώσσα. Υπό την βοήθεια των Ενετών κατάφεραν να ανοίξουν τα πρώτα ελληνικά σχολεία τους μόλις το 1627.

Το 1821 ξεσπά η Ελληνική επανάσταση, οι Χιμαριώτες πρωτοστατούν παντού, ο Αθανάσιος Χιμαριώτης με τον Υψηλάντη στην Μολδαβία, ο Σπυρομήλιος στον Βάλτο, στο Μεσολόγγι, στο Φάληρο, άλλοι περίφημοι αγωνιστές τότε αποδείχτηκαν οι Γκιόκας, Δημητρίου, Χαρίσης, Νέστος, Ζάχος, Δήμας, Γκορέτσης, Δούκας, κ.α.. Στο νέο ελληνικό κράτος και στον αγώνα κατά της βαυαρικής απολυταρχίας και ξενοκρατίας ο Σπυρομήλιος είναι παρών. Διοικητής της Σχολής Ευελπίδων το 1843, ηγείται, μαζί με τον Καλλέργη και τον Μακρυγιάννη, της ιστορικής Επανάστασης πού επέβαλε την συνταγματική οργάνωση του κράτους.

Στις 5 Νοεμβρίου 1912 ο Χιμαριώτης ταγματάρχης Σπύρος Σπυρομήλιος επικεφαλής δύναμης Χιμαριώτων εθελοντών και Κριτών χωροφυλάκων απελευθερώνει με απόβαση την Χιμάρα, τις επόμενες μέρες θα απελευθερώσει όλη την επαρχία από τον Οθωμανικό ζυγό.

Στις 9 Φεβρουαρίου 1914 οι Χιμαριώτες αντιδρούν στα σχέδια των Μεγάλων δυνάμεων να περιληφθεί εντός των συνόρων του Αλβανικού κράτους. Μέχρι το 1921 βρίσκουμε διαδοχικά την Χιμάρα αυτόνομη, με Ελληνική Διοίκηση, Ιταλική κατοχή και ξανά αυτόνομη. Το 1927 υπογράφηκε το Πρωτόκολλο της Χιμάρας μεταξύ της περιοχής και του αλβανικού κράτους αναγνωρίζοντας τα προνόμιά της.

Ωστόσο, 3 χρόνια αργότερα, το 1930, το αλβανικό κράτος παραβιάζει τη συμφωνία και κλείνει τα ελληνικά σχολεία. Μετά από 7 χρόνια αγώνων, το 1937, καταφέρνουν να ανοίξει εκ νέου τα σχολεία.

Κατά την διάρκεια του Ελληνοϊταλικού πολέμου 1940-41 στην περιοχή της Χιμάρας δίδονται σημαντικές μάχες, στις 22 Δεκεμβρίου 1940 ο Ελληνικός στρατός μπαίνει στην Χιμάρα όπου οι κάτοικοι τον υποδέχτηκαν με ενθουσιώδης πανηγυρισμούς. Το 1945 οι Χιμαριώτες αρνούνται να λάβουν μέρος στο δημοψήφισμα για την νομιμοποίηση του καθεστώτος του Ενβέρ Xότζα, τότε συνελήφθησαν πολλοί κάτοικοι. Πάνω από 200 άντρες καταδικάστηκαν σε 101 χρόνια φυλάκιση και πολλοί άλλοι εξορίστηκαν σε διάφορα μέρη της Κεντρικής Αλβανίας. Ο δε πρωτεργάτης της κίνησης Ανδρέας Δήμας θάφτηκε ζωντανός. Το καθεστώς τότε έκλεισε το Ελληνικό σχολείο, την ξακουστή Ακροκεραυνία σχολή και αφαίρεσε από τους Χιμαριώτες κάθε μειονοτικό δικαίωμα. Παρά την απαγόρευση της ελληνικής γλώσσας και της χριστιανικής πίστης τους στα σαράντα πέντε χρόνια της δικτατορίας που ακολούθησαν, η ελληνική ψυχή δεν εκάμθη.

Τουριστικός Οδηγός Χιμάρας